In deze nieuwe rubriek besteden wij aandacht aan inspirerende personen die een link hebben met Noorbeek. De aftrap vindt plaats met Hanneke Koene, eigenaresse van kinder- en jeugdboekwinkel De Boekenwurm in Maastricht. Zij is genomineerd voor Boekhandelaar van het jaar 2011. Een grote eer.  

De mensen die in aanmerking komen voor deze landelijke onderscheiding worden voorgedragen door vakgenoten. Uit die aanmeldingen wordt een longlist van vijfentwintig mensen samengesteld, waarop vervolgens door iedereen gestemd mag worden. Uit de vijf finalisten wordt door een vakjury de uiteindelijke winnaar gekozen. Hanneke is van de genomineerden de enige boekhandelaar die niet in of bij de Randstad werkt en bovendien de enige boekhandelaar die gespecialiseerd is in boeken voor kinderen en jongeren. Daarbij bestaat de winkel dit jaar twintig jaar en zit Hanneke net zo lang in het vak.

 

 

Hanneke, allereerst proficiat met de nominatie én het twintigjarig bestaan van jouw winkel.

“Dankjewel.”

 

Wat is voor jou de aanleiding geweest om een kinderboekwinkel te starten?

“Een advertentie van Boekhandel Veldeke: Wij zoeken iemand om de Kinderboekwinkel op te zetten en leiding te geven. Verder niks. Ik stuurde een brief van bijna twee kantjes waarin ik beschreef hoe ik dacht dat het moest. Daarna werd mij gezegd dat ik het minimumloon zou gaan verdienen en als ik daarmee akkoord ging, dan moest ik een plan van aanpak voor het eerste jaar insturen. En daarna volgde nog een gesprek. Later hoorde ik dat ik uit ca. 220 sollicitanten gekozen was. Het werken in de Boekenwurm bleek precies zo te zijn, als ik het mij had voorgesteld.”

 

Die liefde voor boeken zal toch ergens vandaan komen?

“Jazeker, de liefde voor taal en boeken heb ik van mijn vader. Hij was leraar Nederlands op mijn middelbare school in Roermond. Een leuke leraar, zeggen ze, maar ik heb nooit les van hem gehad. We wilden die scheiding tussen leraar en vader graag in stand houden. Achteraf misschien jammer, want ik ben toch wel een beetje jaloers op zijn leerlingen. We hadden een hele sterke band. In 2003 is hij overleden. Hij was en is nog steeds een inspiratiebron voor mij.”

 

 

Het ene na het andere boek komt tevoorschijn tijdens ons gesprek

 

Waar haal je nog meer je inspiratie uit?

“De wandelingen in Noorbeek. Tijdens het werk in Maastricht loop ik vaker tegen chaos aan. Het is dan belangrijk dat ik orde in mijn hoofd krijg. Om bij te komen van de stress ga ik met mijn hond wandelen in Noorbeek. Ik kom dan helemaal tot rust, wat essentieel is om zaken gedaan te krijgen. Het hebben van een hond dwingt ook om geregeld te lopen, dat houdt me gezond.”

 

Was dit dan ook een reden om naar Noorbeek te verhuizen?

“De liefde bracht me naar Noorbeek en ik woon er nog steeds graag. De combinatie wonen in een dorp en werken in de stad bevalt me heel goed. Weet je wat grappig is? Toen ik zestien jaar oud was en nog in Roermond woonde, las ik het boekje ‘Geef mij vandaag en iedere dag…’ van Leni Saris (1972 by ‘Westfriesland’. Hoorn. Witte Raven pockets – red.). Het verhaal speelt zich grotendeels af in Noorbeek en beschrijft onder andere de Burchtfeesten. Ik dacht toen al: Dat lijkt me een leuk dorp om te wonen.”

 

Dus het is toeval dat je in Noorbeek terecht bent gekomen?

“Ik geloof niet in toeval. Alles gebeurt met een reden. Twintig jaar geleden was ik niet op zoek naar een kinderboekenwinkel. Het kwam op mijn pad en ik dacht: dit is voor mij. Ik heb dat met zware en met lichte dingen. De dood van mijn eerste kind Lennart moest denk ik in mijn leven gebeuren. Daar koester ik ook geen wrok over. Gijs werd niet lang na de dood van Lennart geboren. Zonder hem zou ik dat verlies misschien niet verdragen hebben. Ik zie Gijs echt als een cadeau van Lennart. Hij moest er gewoon komen.”

 

Kinderen.

“Kinderen zijn het belangrijkste dat mensen hebben en als het met hen niet goed gaat gaat het met de ouders niet goed. Daarom praat ik vaak met mensen over zaken die heel dicht bij hen staan en heel persoonlijk zijn. Het komt geregeld voor dat mensen boeken nodig hebben om kinderen te helpen bij een ontwikkeling in hun leven, bijvoorbeeld een sterfgeval of een scheiding. Of ze hebben een kind dat gepest wordt, of dyslectisch is of autistisch. Enige tijd geleden noemde iemand De Boekenwurm, toen we spraken over het feit dat ik erover dacht te stoppen, ‘meer dan een winkel, een veilige plek’. Dat vond ik een enorm compliment.”

 

Je laat inderdaad weten in het artikel ‘De ‘beeldgeneratie’ leren lezen’ (Dagblad de Limburger, 21 mei 2011 –red.): ‘Vorig jaar was in alle opzichten een rampjaar. Het is zeer moeilijk om je hoofd boven water te houden. Ik had mezelf nog één jaar gegeven, nomineren ze me dan voor zo’n prijs.’ Hoe is de situatie nu?

“In 2010 was het echt een ramp. De Kinderboekenweek was matig, door de sneeuw liepen de kerst –en sinterklaasinkopen niet goed. Door het slechte weer weken veel mensen uit naar internetaankopen. Dat kwam de toch al heersende crisis nog bovenop. Daarbij merkte ik ook dat we in een krimpregio zitten. Het aantal kinderen gaat hier ongeveer met een school per jaar achteruit. Technisch en organisatorisch zat alles tegen en ik sukkelde heel veel met mijn gezondheid. Eind 2010 besloot ik dat ik in 2011 een definitief besluit zou nemen over wel of niet doorgaan met De Boekenwurm. En toen werd ik plotseling genomineerd voor deze prijs. Ik zie deze nominatie als een enorme blijk van waardering voor mijn werk.”

 

Wat is de reden dat jij genomineerd bent?

“Ik denk zelf dat het vooral met mijn nevenactiviteiten te maken heeft. Naast de verantwoordelijkheid die ik heb in mijn winkel, de gewone boekhandelswerkzaamheden, en mijn streven om de juiste boeken voor de kinderen te adviseren, houd ik me ook veel met andere leesbevorderende zaken bezig. Wat ik vooral doe is zorgen dat het belang van het plezier in het lezen wordt begrepen. Door mijn werk kom ik veelvuldig in contact met scholen, maatschappelijke en overheidsinstanties, en met de pers. Ik denk dus ook dat er uit verschillende hoeken op mij is gestemd. Ik ben wel erg benieuwd wat hun motivatie is geweest.”

 

 

De boekpresentatie van ‘Marie danst!’ op 26 november 2010 in de Boekenwurm. Op de voorgrond v.l.n.r.: schrijver Jean-Philippe Rieu, Hanneke Koene en illustrator Mark Janssen. Op de achtergrond de vertaler naar de Maastrichtse versie ‘Merie dans!’ Phil Dumoulin.

 

Wanneer ik jouw Boekbladblogs lees blijkt dat je niet ‘enkel boeken verkoopt’. Je pleit voor leesbevordering en hebt hier een duidelijke mening over. Zowel Nederlands als Belgisch Limburg hebben een standaardtaalachterstand en te maken met een hoge mate van lage geletterdheid. Een veel te grote groep jongeren en jongvolwassenen in deze provincies kent onvoldoende Nederlands. Je zegt ook zelf: ’Ik zie mezelf ook meer als een leesbevorderaar dan een boekhandelaar’ (Dagblad de Limburger, 21 mei 2011 –red.).

“Laat me dit vooropstellen: ik ben een voorstander van tweetaligheid. Het zorgt ervoor dat kinderen flexibeler in hun taalgebruik worden. We verkopen ook kinderboeken in de Maastrichtse taal. Men verwacht echter dat kinderen uit dialectsprekende gezinnen vanzelf goed Nederlands gaan spreken. Dat is echter niet zo vanzelfsprekend. Het is van belang dat leerkrachten en ouders duidelijk op de verschillen tussen die talen wijzen en de kinderen met goed Nederlands confronteren. Voorlezen uit goed geschreven boeken is daarvoor natuurlijk een fantastisch middel. En je kunt grammaticale en vertaalfouten bespreken. Zeker met oudere kinderen. Vroeger wees de vader van een vriendinnetje mij op dit soort fouten. Wanneer ik bijvoorbeeld zei: ‘Mijn trui is uitgewijd’, dan zei hij ‘Uitwijden doe je over een onderwerp’. Ik heb er veel van geleerd.  De lage geletterdheid kost de overheid veel geld en blokkeert mogelijkheden om te groeien. Analfabetisme kun je bestrijden met dure cursussen, maar daarmee lezen mensen nog niet. Ik denk dat het belangrijk is dat ook de politiek gaat zien dat plezier in lezen meer is dan een leuke hobby maar onontbeerlijk is voor de communicatie, de ontwikkeling van de mentale verbeelding en dus van het empathisch vermogen van mensen. Zeker in deze tijd waar kant en klare beeldtaal steeds meer de overhand krijgt.”

 

Is het hebben van een kinderboekwinkel wel een effectief middel om deze boodschap uit te dragen?

“Ja en nee. Ja, het is een goed middel omdat het me in contact brengt met een heleboel mensen die met kinderen en jongeren werkzaam zijn. Nee, het is een slecht middel omdat het woord Kinderboekwinkel teveel associaties oproept met ‘schattig en lief’ en je als gesprekspartner daardoor niet meer serieus wordt genomen.”

 

Het toenemend internetgebruik en het spelen van videogames worden vaak als oorzaak gezien voor het minder lezen. Hebben deze ontwikkelingen daadwerkelijk een negatieve invloed op de geletterdheid?

“Kinderen gaan niet vanzelf lezen, net zomin als ze vanzelf computerspelletjes gaan spelen. Maar tegenwoordig wordt hen het beeld via computer en televisie overal aangereikt. Er groeien steeds meer kinderen op in gezinnen waar geen boeken zijn. Ik denk dat de rol van de scholen om kinderen in contact met boeken te brengen nog veel belangrijker wordt dan die al was. Om kinderen aan het lezen te krijgen zijn twee dingen heel belangrijk: Bereikbaarheid en vanzelfsprekendheid. Lezende volwassenen zijn belangrijk om kinderen te helpen bij het kiezen. Zodra kinderen lezen echt prettig vinden zullen ze blijven lezen.”

 

 

Een overvloed aan boeken in De Boekenwurm

 

Maakt het dan uit of er gelezen wordt van een scherm of uit een boek? Je ziet dat elke vorm van informatie steeds meer wordt gedigitaliseerd. Steeds meer boeken worden verruild voor e-books. In 2005 kregen alle studenten op de Empire High School in Arizona een Apple iBook.

“Zelf vind ik het vervelend om van een scherm te lezen. Scholen zijn echter goedkoper uit bij deze ontwikkeling. Daarnaast kunnen boeken ook een gedoe zijn, want waar je laat je ze allemaal. E-books zijn waarschijnlijk ook duurzamer, want je hoeft minder papier te verbruiken. Als boekhandel moet je rekening houden met de opkomst van de e-books. Ik verwacht dat boeken steeds meer verzamelobjecten worden. Je koopt niet meer de boeken die je wil lezen, maar de boeken die je wil hebben.”

 

Wie zou volgens jou het boek moeten uitkiezen? Het kind of de ouder?

“Als je alleen maar koopt wat een kind wil, dan ontwikkelt het zich niet. Kies het boek samen uit, vind de juiste balans. Voor de gehele opvoeding geldt dat afwisseling belangrijk is. Het kernwoord is observeren, wat past op dit moment bij dit kind. Wat is het effect van een beslissing of een boek? Hoewel je een kind nooit moet dwingen een boek uit te lezen, moet je het soms ergens doorheen helpen. Wanneer het na een aantal hoofdstukken echt niet werkt, dan kies je een ander boek. In de winkel laat ik de kinderen vaak uit een aantal boeken een stukje lezen voordat ze hun keuze maken. Ik ben altijd benieuwd welk boek ze zullen kiezen en dat kan een heel opmerkelijke keuze zijn.”

 

En wat maakt een kinderboek een ‘goed kinderboek’?

“De schrijver moet de kinderen serieus nemen. Hij of zij moet niet te licht over kinderen denken en gebruik maken van clichébeelden. Een schrijver moet weten hoe kinderen zich ontwikkelen. Jacques Vriens doet dit goed. Hij heeft jarenlang kinderen geobserveerd. In zijn boeken doet hij dan ook niet van bovenaf betuttelend. Daarnaast moet een boek natuurlijk goed geschreven zijn met een goed taal- en stijlgebruik. De taalrijkdom dient aanwezig te zijn. Zelf houd ik niet van een nodeloze dramatische benadering. Een boek moet geen emoties opdringen en teveel willen uitleggen. Je kunt elk onderwerp aansnijden, als je het maar goed doet. Voor kinderboeken is het bovendien belangrijk dat je het goed afrondt, een open einde is iets anders dan een onaf verhaal.”

 

Kinderboeken over oorlogen, ziektes, misdrijven zijn geen probleem? Je zou zeggen dat je kinderen voor zulke onderwerpen wilt behoeden.

“Kinderen lezen er graag over. Wanneer kinderen zich veilig voelen vinden ze het interessant om over zulke onderwerpen te lezen. Het fascineert.“

 

Waarschijnlijk nu al een klassieker: Harry Potter. Het fenomeen van de laatste jaren. Zowel de boeken- als filmreeks zijn een geweldig succes. Hoe verklaar je dit?

“Door de gelaagdheid. Je merkt dat J.K. Rowling een hele brede ontwikkeling heeft. Mythische, Bijbelse, filosofische, politieke en andere elementen worden op een mooie manier verweven. In de kern gaat het over kinderen die het opnemen tegen het kwaad. Dit gaat natuurlijk ook gepaard met verlies, vriendschap, dood, liefde. Alles komt voorbij. Ik leg Gijs soms actuele zaken uit met voorbeelden uit de verhalen van Harry Potter. Ik ben erg verzot op deze boeken en ik denk dat ze zeker blijven.”

 

 

De Nederlandstalige Harry Potterboeken zijn opnieuw uitgegeven in pocketversies

 

Heeft dit succes een positieve invloed op de leesbevordering?

“Ja, meer mensen zijn aan het lezen gebracht. Veel mensen die Harry Potter hebben gelezen blijven lezen. Als mensen ervaren dat iets prettig is, dan willen ze dat herhalen. Het is jammer dat mensen die alleen de films hebben gezien, zich er niet bewust van zijn dat een deel van de gelaagdheid en ontwikkeling van personages ontbreken. Wanneer je de films ziet, kijk je eigenlijk mee met de regisseur naar het boek. En dan nog mis je veel.”

 

Las je als kind ook graag?

“Ja, ik kan me niet herinneren dat ik niet las.”

 

Welk boek sprak jou als kind het meeste aan en waarom?

“Als peuter wilde ik, volgens mijn vader, steeds de Hondenmatroos horen (Gouden Boekje 27 –red.) en later las ik eigenlijk alles, Arendsoog, de Kameleon, Merel, Maaike , Annemieke… En spannende boeken als inspecteur Arglistig, de beide Bolletjes en Bob Evers.

 

En nu?

"Mijn favoriete schrijvers zijn: Ted van Lieshout, Guus Kuijer en Sjoerd Kuyper. Sjoerd is een schrijver die schildert met zijn pen. Hij heeft ook mooie gedichten gemaakt over Noorbeek. Toen ik nog op Schey (gehucht Noorbeek –red.) woonde, hadden we een haan. Gijs noemde hem Sjoerd, waarschijnlijk naar Sjoerd Kuyper die hij kende. Toen Sjoerd de haan oud was kregen we een nieuwe haan, Bertus. Hij vermoordde Sjoerd. Daar heeft Sjoerd Kuyper een gedicht over gemaakt:

 

De moord op Sjoerd

 

De haan van Schey, hij heette Sjoerd.

De dood heeft hem de mond gesnoerd.

 

Hij heette Sjoerd, een goede naam.

Maar niet meer voor een dode haan.

 

Zijn verenkleed is prachtig rood.

Het glanst nog door tot in de dood.

 

Hij was al oud, hij was al zwak.

De jonge haan heeft hem gepakt.

 

Het bloed is uit zijn lijf gespoten,

dat krijg je nooit meer teruggegoten.

 

Het kleeft manshoog aan deze muur

en aan de deur van deze schuur.

 

De jonge haan staat met een grijns

wat na te praten met konijn.

 

Bertus heet hij, de nieuwe haan.

Bertus heeft de moord begaan.

 

Geen veer is hem gekrenkt, geen haar,

de vuile broedermoordenaar.

 

Die trotse trek op zijn gezicht,

terwijl Sjoerd in zijn doodskleed ligt!

 

Ja, Sjoerd kan naar zijn graf gedragen.

Geen mens zal naar zijn naam nog vragen.

 

Die neem ik dus uit Limburg mee,

naar mijn dorpje aan de zee.

 

Als jij je in een wereld uit een kinderboek zou bevinden, wie zou jij zijn?

“Toen Gijs 5 jaar oud was zei hij dat ik best wel leek op de Boze Heks uit de boeken van Hanna Kraan (Kinderboekenserie over “de boze heks”, vanaf 1990. Lemniscaat -red.). Wanneer ze slechte zin heeft is ze heel wispelturig, wanneer ze goede zin heeft heel aardig. Dat vond ik wel een rake typering.”

 

Tijdens de oudejaarsuitzending in 1966 van ‘Mies en scène’ vroeg Mies Bouwman (1929, omroepster en tevens schrijfster van 2 kinderboeken in 2002 en 2007) aan Godfried Bomans (1913-1971, schrijver van Erik of het kleine insectenboek) wat hij de belangrijkste gebeurtenis van het jaar vond. Wat vind jij de belangrijkste gebeurtenis in die twintig jaar dat jij de winkel hebt?

“De geboortes van mijn kinderen. Het heeft mijn hele leven veranderd. De geboorte en dood van Lennart, het opgroeien van Gijs. Grote, massale gebeurtenissen doen me weinig. Individuele gevallen wel. Ik huil mee met de moeder die haar kind verliest. Ik heb mijn vader en mijn zoon zien sterven. Dat was geen angstaanjagende ervaring, ik zag dat ze zich ontspanden. Achterblijven, dat is verschrikkelijk.

Het meest trots ben ik op Gijs, maar ook op wat ik bereikt heb met mijn werk. De waardering die ik nu krijg, vind ik fantastisch.”

 

NoorbeekNatuurlijk bedankt Hanneke Koene voor dit interview en wenst haar veel succes bij de uitreiking aanstaande woensdag.

 

Op woensdag 8 juni wordt in Amsterdam bekend gemaakt wie de uiteindelijke winnaar van de Albert Hogeveen Bokaal is en zich boekhandelaar van het jaar 2011 mag noemen. De Boekenwurm is ook online te vinden: www.deboekenwurm.info. Daar kun je je opgeven voor de nieuwsbrief en/of de Boekbladblogs lezen.

Update 9 juni 2011: Martha Baalbergen (Boekhandel Van der Meer) wint verkiezing Boekverkoper van het Jaar 

 

 

 

Hanneke Koene in de media

Vrijdag 3 juni was Hanneke te gast in het programma Balkon van Limburg op L1 Radio. Het nieuws over de nominatie is hier te zien bij Limburg Allein, tussen 7:35 en 8:34 minuten. Op 23 mei was Hanneke Koene, samen met de Limburgse voorleeskampioen Joris Hoene te gast bij TV Limburg. Die aflevering is hier te zien. Hieronder is het artikel uit Dagblad de Limburger van 21 mei 2011 te lezen.

 

 

 

Bronvermelding:

‘De moord op Sjoerd’©Sjoerd Kuyper, logo Albert Hogeveen Bokaal : www.boekblad.nl/uitreiking-albert-hogeveen-bokaal-elspeet-borrel.170173.lynkx, foto’s en logo de Boekenwurm: Hanneke Koene, Boekcovers Harry Potter: www.sevendays.nl/artikel/185607, www.tvl.nl/nl/programmas/limburg-vandaag/rubrieken/limburg-allein/limburg-allein-28-maart/, www.tvl.nl/nl/programmas/limburg-vandaag/rubrieken/gasten/op-naar-de-nationale-voorleeswedstrijd/, De beeldgeneratie leren lezen en Boekhandelaar van het jaar: Albert Hogeveen Bokaal [Dagblad de Limburger za-21-mei-2011. B13]], www.boekblad.nl/martha-baalbergen-(boekhandel-van-der-meer)-wint.170697.lynkx

 

Heeft u zelf tips of ideeën, mail dan naar info@noorbeek.nl.

 

Door: Jonathan Wanders